Ter observatie opgenomen over 70 jaar Pieter Baan Centrum

Onlangs is het boek ‘Ter observatie opgenomen. Pieter Baan Centrum 1949-2019’ verschenen. In het boek wordt de geschiedenis van de psychiatrische observatiekliniek het Pieter Baan Centrum (PBC) beschreven. Ook wordt de ontwikkeling het gedragskundige onderzoek in het PBC geanalyseerd.

Veel mensen kennen het PBC, onder andere vanuit berichtgeving in de media. Tegelijk is er weinig bekend over wat de observatie in het PBC precies inhoudt en hoe de onderzoekers daar tot hun conclusies over de toerekeningsvatbaarheid, het gevaar van herhaling en de wenselijkheid van een terbeschikkingstelling (tbs) komen. Het boek geeft een inkijkje in deze wereld en laat zien hoe verdachten in de afgelopen zeventig jaar zijn onderzocht. Daarbij passeert een aantal bekende zaken de revue, zoals die van de Duitse SS’er Kotälla (van de ‘drie van Breda’), Gerrit de Stotteraar en Volkert van der G.

In de afgelopen 70 jaar is veel veranderd. Zo werd het PBC opgericht om een strengere selectie van tbr (nu: tbs)-gestelden tot stand te brengen. De tbr-klinieken waren namelijk overvol en er zaten te veel mensen die daar niet tuis hoorden. In de beginjaren werd meer dan de helft van de verdachten onderzocht in verband met een (in onze ogen vaak weinig ernstig) economisch delict. In de regel was er geen sprake van geweldspleging. Reden voor opname was vaak de grote mate van recidive: het desbetreffende delict was er één in een reeks van gepleegde inbraken, diefstallen, verduisteringen of oplichtingen. In latere perioden was opname in het PBC vrijwel uitsluitend voorbehouden aan verdachten of plegers van gewelddadige levens- of zedendelicten. Ondertussen deden nieuwe wetenschappelijke inzichten hun intrede, terwijl de kliniek ook geregeld het hoofd moest bieden aan druk vanuit politiek en maatschappij.

Over de auteurs

Timo Bolt is historicus en universitair hoofddocent medische geschiedenis aan het Erasmus MC te Rotterdam. Jacomien Gijzeman studeerde sociale wetenschappen en geschiedenis en is zelfstandig historisch onderzoeker. Joost Vijselaar is historicus en museoloog en hoogleraar geschiedenis van de psychiatrie aan de Universiteit Utrecht. Vijselaar en Gijzeman publiceerden in 2015 (met anderen) in opdracht van het ministerie van VWS ‘Therapeutische castratie en andere psychiatrische behandelingen van zedendelinquenten 1920-1970’. Bolt publiceerde o.a. over de ontwikkeling van de ‘evidence-based’ geneeskunde in Nederland en won in 2019 de prestigieuze Gerrit Arie Lindeboomprijs voor zijn verdiensten op het gebied van de medische geschiedenis.

‘Ter observatie opgenomen’ is een uitgave van Uitgeverij Boom, omvat 352 bladzijden en een fotokatern met foto’s van fotograaf Jan Banning. Het is verkrijgbaar via de boekwinkel en internet. Het ISDN nummer is 9789024430918.